Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν την λέξη καρκίνος συνώνυμη με τον θάνατο. Συνεπώς, εφόσον οι άνθρωποι φοβούνται τον θάνατο, φοβούνται και τον καρκίνο. Γι αυτό αποφεύγουν και να προφέρουν το όνομά του και τον ξορκίζουν με την έκφραση ``επάρατη νόσος``. Σαν να ήταν μόνον ο καρκίνος επάρατη νόσος και όλες οι άλλες...
... αρρώστειες ευπρόσδεκτες.
Δεν υπάρχει περισσότερο λανθασμένη άποψη από εκείνη που υποστηρίζει ότι η ζωή του καρκινοπαθούς έχει ημερομηνία λήξεως. Κάθε άνθρωπος που γεννιέται έχει ημερομηνία λήξεως, μόνο που αυτή δεν είναι γνωστή. Απλά η παρουσία της νόσου, που γίνεται αντιληπτή από τα συμπτώματα, μας υπενθυμίζει ότι αυτή η ημερομηνία λήξεως, αν και άγνωστη, υπάρχει, γεγονός που κατά κανόνα το ξεχνάμε ή θέλουμε να μη το θυμόμαστε. Το βέβαιον είναι ότι κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με ακρίβεια πότε ένας καρκινοπαθής θα πεθάνει, αν θα πεθάνει από αυτή την νόσο ή κάποια άλλη ή από ατύχημα ή ότι θα πεθάνει γρηγορότερα από κάποιον άλλο που είναι μέχρι τώρα ή φαίνεται υγιής.
Με αυτές τις σκέψεις ας προσπαθήσουμε να δώσουμε μερικές απαντήσεις στα ερωτήματα που ετέθησαν αρχικά, αντιμετωπίζοντας την ζωή μας, τους κινδύνους που την απειλούν και το συγκεκριμένο αυτό νόσημα - τον καρκίνο- με μεγαλύτερη ωριμότητα, τόλμη και πίστη.
Ξεκινώντας να καταρρίψουμε τους μύθους ή καλύτερα να ανακαλύψουμε τις αλήθειες που κρύβονται μέσα σ΄αυτούς ας προσπαθήσουμε κατ αρχήν να απαντήσουμε στο ερώτημα τί είναι καρκίνος; Παρά τις αναρίθμητες θεωρίες, τα πειράματα και τις ιδέες που έχουν διατυπωθεί και συζητηθεί, οριστική απάντηση δεν έχει δοθεί ή για να ακριβολογούμε δεν μπορεί να δοθεί μιά και μόνη απλή απάντηση. Το ίδιο ισχύει και για το ερώτημα γιατί παθαίνουμε καρκίνο;
Ο καρκίνος είναι ένα νόσημα πολυπαραγοντικό. Δηλαδή δεν οφείλεται σε μία και μόνη αιτία. Οφείλεται σε πολλούς παράγοντες εσωτερικούς και εξωτερικούς. Οφείλεται σε αίτια που μπορούν και που δεν μπορούν να προληφθούν, σε διαταραχές σωματικές αλλά και ψυχικές και γενικά έχει στενή σχέση με αυτό καθ΄αυτό το φαινόμενο της ζωής του ανθρώπου, το γήρας και τον θάνατο.
Οπως ήδη ελέχθη, μία από τις κυριότερες αιτίες που οι άνθρωποι φοβούνται τον καρκίνο είναι ότι γύρω από το νόσημα αυτό έχουν πλασθεί μύθοι, οι οποίοι ανεξάρτητα από το ποσοστό αληθείας που κρύβουν, συντηρούν μια κατά κανόνα αρνητική εικόνα, η οποία παρουσιάζει το ``ανίατον`` και το `` θανατηφόρον`` στοιχείο. Πολλά όμως νοσήματα εκτός από τον καρκίνο είναι θανατηφόρα και όλα τα νοσήματα, ακόμα και τα πιό αθώα, μπορούν να γίνουν θανατηφόρα. Ο καρκίνος δεν είναι περισσότερο θανατηφόρος από πολλές άλλες αρρώστειες. Επομένως, θα πρέπει να αποσυνδέσουμε το νόσημα από την πιθανότητα κακής έκβασής του που είναι ο θάνατος. Και αυτό θα επιτευχθεί μέσα από την σωστή αντιμετώπισή του με ειλικρίνεια, ψυχική υποστήριξη και επικοινωνία ανάμεσα στον άρρωστο, τους οικείους και τους θεράποντες ιατρούς.
Τις περισσότερες φορές οι καρκινοπαθείς δεν γνωρίζουν ακριβώς τί τους συμβαίνει. Βρίσκονται παγιδευμένοι σ΄ένα πλέγμα από υποψίες, μισόλογα, συνωμοσίες που εξυφαίνεται από το περιβάλλον(οικείοι και ιατρικό προσωπικό) με στόχο να τους προστατεύσει δήθεν από την ``αδυσώπιτη`` αλήθεια, την οποία βεβαίως ούτε και αυτό την γνωρίζει πλήρως.Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ο ασθενής να χάνει την δυνατότητα να αποφασίζει για σημαντικά πράγματα της ζωής του, όπως για το είδος της θεπαπείας που θα κάνει, ανάλογα με τα προσδοκώμενα αποτελέσματα ή την ρύθμιση ορισμένων προσωπικών και οικογενειακών υποθέσεων. Και εδώ τίθεται ένα ακόμα ερώτημα. Πρέπει ο άρρωστος να γνωρίζει την αλήθεια;
Στο ερώτημα αυτό επίσης δεν μπορεί να δοθεί απλή απάντηση. Η προσέγγιση θα πρέπει να είναι ανάλογη με εκείνη της εφαρμογής της ``κατάλληλης`` θεραπείας. Είναι πολύ κακή ιατρική πρακτική να επιχειρείται η θεραπεία του συμπτώματος όταν αγνοείται η αιτία που το προκαλεί και ακόμα χειρότερα όταν δεν γνωρίζεις τον άνθρωπο που παρουσιάζει το σύμπτωμα. Το μεγαλύτερο ίσως σφάλμα που γίνεται ακόμα και σήμερα στην αντιμετώπιση των χρόνιων, πολυπαραγοντικής αιτιολογίας νοσημάτων, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος είναι ότι εξακολουθούμε να εφαρμόζουμε θεραπευτικές αγωγές βασιζόμενοι στα ποσοστά επιτυχίας που έχει παρουσιάσει η εφαρμογή τους σε έναν μεγάλο αριθμό ασθενών, αγνοώντας όμως ή παραγνωρίζοντας τον παράγοντα άνθρωπο ως ξεχωριστή και ανεπανάληπτη προσωπικότητα.
Είναι γεγονός όμως ότι όλο και περισσότεροι επιστήμονες αναγνωρίζουν στις μέρες μας ότι, τα θετικά αποτελέσματα θα ήταν πολύ περισσότερα, αν οι διάφορες θεραπείες εξατομικεύοντο ή με άλλα λόγια αν ο στόχος μας ήταν , όχι η νόσος, αλλά ο άνθρωπος ως φορέας αυτής. Και στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι η θεραπεία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στα φάρμακα και τις χειρουργικές και ακτινοθεραπευτικές επεμβάσεις, αλλά να περιλαμβάνει απαραιτήτως και τις διαπροσωπικές σχέσεις αρρώστου- ιατρού- οικείων. Μέσα στο πλαίσιο αυτών των διαπροσωπικών σχέσεων εντάσσεται και η απόφαση για το αν και κατά πόσο θα πρέπει ο ασθενής να γνωρίζει την αλήθεια για την αρρώστεια του ή πότε είναι ο καταλληλότερος χρόνος να πληροφορηθεί γι αυτήν.
Είναι γεγονός ότι οι καρκινοπαθείς βρίσκονται ξαφνικά αντιμέτωποι με μιά νέα και άγνωστη κατάσταση. Αρχίζει ένας μακροχρόνιος αγώνας για τον έλεγχο μιας νόσου που την καλύπτει ένα πέπλο δυσειδαιμονίας και στον οποίο καλούνται εκτός από τον ίδιο τον άρρωστο να συμμετάσχουν οι οικείοι και το ιατρικό προσωπικό. Ο αγώνας αυτός απαιτεί μεγάλη ψυχική προσπάθεια. Η συναισθηματική πίεση γίνεται ακόμα μεγαλύτερη όταν η νόσος παρουσιάζει περιόδους δυσμενούς εξέλιξης και οι ελπίδες μετατρέπονται σε απελπισία. Οι ασθενείς, οι οικείοι και οι γιατροί αντιμετωπίζουν συνήθως την κατάσταση ατομικά, ο καθένας από την δική του σκοπιά και ανάλογα με την πληροφόρηση και την γνώση που έχει αποκτήσει γύρω από αυτήν. Ετσι το αίσθημα μοναξιάς που νιώθει ο άρρωστος είναι έντονο και γίνεται ακόμα εντονότερο όταν έχει πλήρη άγνοια της καταστάσεώς του. Ο ασθενής συνειδητοποιεί ότι, με την εξέλιξη της νόσου του χάνει σταδιακά την ακεραιότητά του ως προσωπικότητα και τον έλεγχο πάνω στον κατά κανόνα εγωκεντρικό τρόπο της ζωής του, που εκείνος έχει επιλέξει, δοκιμάζοντας την μοίρα του ανθρώπου που ελέγχεται και εξαρτάται από άλλους. Ετσι συχνά αναπτύσσονται συναισθήματα θυμού, αγωνίας, επιθετικότητας, κατάθλιψης, που αφενός μεν δρουν δυσμενώς στην εξέλιξη της νόσου και αφετέρου δηλητηριάζουν τις σχέσεις ασθενούς - οικείων και αυτών με τους θεράποντες ιατρούς. Η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο καθόσον ασθενείς και οικείοι είναι συνήθως απροετοίμαστοι στην αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών, οι δε εξειδικευμένοι ιατροί που εδώ και χρόνια έχουν αντικαταστήσει τον οικογενειακό γιατρό, αντιμετωπίζουν τους ασθενείς σαν στατιστικά νούμερα, αγνοώντας την προσωπικότητα, το περιβάλλον και τις ιδιαιτερότητες του ασθενούς - συνανθρώπου τους.
Ενα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων φοβούνται τον καρκίνο γιατί έχουν ακούσει ή γνωρίζουν από ατυχείς προσωπικές εμπειρίες ότι οι καρκινοπαθείς βασανίζονται από πόνους και άλλα δυσάρεστα ενοχλήματα. Ο πόνος, όπως και κάθε δυσάρεστο ενόχλημα με τις μεθόδους της σύγχρονης ιατρικής πρακτικής αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Παρόλα αυτά επειδή κάθε άνθρωπος υποφέρει τον πόνο όχι μόνο σωματικά άλλά και ψυχικά, η ανακούφιση από τον ψυχικό πόνο δεν είναι ίδια με εκείνη του σωματικού. Ο ψυχικός πόνος αντιμετωπίζεται με την κοινωνία των ανθρώπων, με την τόνωση των οικογενειακών και φιλικών δεσμών, την απαλλαγή των ανθρώπινων σχέσεων από τα μικρά και εφήμερα που μπορεί να τις διαταράσσουν και την αναζήτηση των σημαντικών και αίωνιων που τις συσφίγγουν. Η διαδικασία αυτή εκτός των πνευματικών και ψυχικών ευεργεσιών θα προσφέρει σημαντικά ευεργετικά αποτελέσματα στον ασθενή και σε σωματικό επίπεδο.
Είναι γεγονός ότι ένας καρκινοπαθής που κάνει χημειοθεραπεία και ζεί τη θαλπωρή του σπιτιού του, περιβαλλόμενος από συγγενείς και φίλους που τον αγαπούν και τον στηρίζουν, που ακούει την αγαπημένη του μουσική ή ασχολείται με τον κήπο του και έχει πίστη στον Θεό θα ανταποκριθεί ασυγκρίτως καλύτερα στην θεραπεία από εκείνον που βρίσκεται στο ψυχρό περιβάλλον ενός θεραπευτηρίου, χωρίς συγγενείς και φίλους, έχοντας χάσει την πίστη του στον Θεό και τον εαυτό του.
Ο Θάνατος ήταν πάντοτε ένα μείζον πρόβλημα για τον άνθρωπο. Είναι η αιώνια πρόκληση κάθε ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά οι περισσότεροι από όλους μας θέλουμε να τον αγνοούμε και όταν τελικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτόν άμεσα ή έμμεσα (μέσω των ασθενειών) καταλαμβανόμαστε από πανικό. Συνεπώς το πρόβλημα δεν είναι ο καρκίνος, αλλά ο φόβος του θανάτου με τον οποίο τον έχουμε συνδέσει.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το μόνο σίγουρα θανατηφόρο γεγονός της ζωής μας είναι η γέννηση. Κάθε ανθρωπος που θα γεννηθεί θα πεθάνει. Οπως επίσης σίγουρο είναι ότι ο θάνατος, όταν κανείς τον αποδέχεται ως μέρος της επίγειας περιπέτειας του ανθρώπου, περικλείει την όντως ζωή. Και σε τελική ανάλυση, η θεώρηση της ασθένειας και του θανάτου είναι θέμα συνολικής στάσης απέναντι στο πραγματικό νόημα της ζωής μας.
Βασιλική Καράμπελα- Μπουροπούλου
ιατρός - παθολογοανατόμος
αμ. Επικ. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών
pentapostagma.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου